Mezarları Yunanlılar Bile Böyle Tahrip Etmemişti!

2 08 2007

Mezarları Yunanlılar

bile böyle tahrip

etmemişti

Tuba Özden

Aksiyon Dergisi

21/2/2005


    Osmanlının payitahtı İstanbul’daki tarihi mezarlıklarla ilgili bir envanter yok. Şehrin rantı yüksek yerlerindeki bu mezarlıklar, geceleri bekçisiz kaldığı için talan ediliyor.

 

Önce taşları ortadan kaldırılan mezarlar daha sonra başkasına satılıyor. Sökülüp götürülen mezar taşları ise ya dekorasyon malzemesi oluyor ya da molozların arasından çıkıyor.

İstanbul’daki tarihi mezarların maddi ve manevi değerine rağmen ne sayılarına ne de yerlerine dair resmi kayıt var. Sadece bireysel çalışmalar sonucu bazı hazirelerdeki mezarların envanteri çıkarılmış. Sahipsiz kalan tarihi mezar taşları yurtdışına kaçırılıyor, hoyrat kişiler tarafından parçalanıyor ya da zengin bir ailenin evinin bahçesinde bir çeşmeye dönüştürülüyor. Pahalı mezar yerleri, üzerindeki mezarlar parçalanıp yok edilmek suretiyle ve yasa dışı yollarla el değiştiriyor.

Hat sanatçısı Hüseyin Kutlu, örnek olarak Karacaahmet Mezarlığı’ndaki Hattatlar Sofası’nı gösteriyor. Burada, hattatların piri Şeyh Hamdullah’ın ve civarında defnedilmeyi vasiyet eden hattatların kabirleri bulunuyor. Hüseyin Kutlu’nun hocası Hamit Bey de 1982 yılında oraya defnedilmiş. O tarihten bu yana mezar yerine sık sık giden Kutlu, hemen her hafta oradan bir mezar taşının eksildiğini söylüyor. 20 sene içinde mezarlığın şekli değişmiş. Tarihi mezarların yerini yenileri almış.

Karacaahmet’te yol kenarlarına dizilmiş mezar taşlarından bahseden Hüseyin Kutlu, kısa süre sonra onların da ortadan kaybolacağını öne sürüyor. Mezarlıklar Müdürlüğü’nün en kısa zamanda kayıtları çıkarması gerektiğini vurgulayan Kutlu, toplumun da bu konuda bilinçlenmesi gerektiğini düşünüyor. Kendisi de öğrencileriyle beraber Hekimoğlu Ali Paşa Camii haziresindeki mezarların envanterini çıkarıyor. Bütün mezarları numaralandırarak taşların üzerindeki desenleri çıkaran ve mezarların fotoğraflarını çeken grup, çalışmayı bir kitap halinde yayımlamayı planlıyor.

“Hattatlar Sofası diye bir yer yok”

Mezarlıklar Müdürlüğü ise aynı kanaatte değil. Mezarlıklar Müdürlüğü’ne bağlı Anadolu Birinci Bölge Müdür Yardımcısı Abdulgafur Levent, resmi kayıtlarda Hattatlar Sofası diye bir bölgenin bulunmadığı fikrini savunuyor. Karacaahmet ve bölgeye ait diğer tarihi mezarlıklarda mezarların ortadan kaldırılarak yenilerinin açılmasının mümkün olmadığını söyleyen Levent, istisnai durumlarda görevliler tarafından gerekenin yapıldığını belirtiyor.

Levent, Karacaahmet’in tamamının tarihi mezar olmadığını, bazı yerlerde mezar değil, mezar taşı bulunduğu için buralara defin yapıldığını dile getiriyor.

Mezar taşları sadece kötü niyetinin kurbanı değil. Zaman zaman iyi niyetli projeler de tarihi dokuya zarar verebiliyor. Özellikle, proje bilgisiz insanlar tarafından uygulandığı zaman… 2003 yılında Eyüp Belediyesi’ne sunulan proje de bunlardan biri.

Mezar taşlarındaki yazıları ziyaretçilerle paylaşmak için başlatılan çalışmada, yazılar tercüme edilerek plastik levhalara aktarılmış. Levhalar taşları matkapla delmek suretiyle monte edilince iyi niyet hüsranla sonuçlanmış. Vidalar paslanınca levhaların çoğu kısa sürede düşmüş, geriye ise taşları harap olan mezarlar kalmış…

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Aziz Doğanay, “Yunan Savaşı’nda bile mezarlar bu hâle gelmedi.” diyor. Bu projede plakalardaki yazıların bir kısmının yanlış olduğunu, bu çeviriler üzerinden araştırma yapılmasının ciddi sorunlara yol açabileceğini de sözlerine ekliyor.

Bazı mezar taşlarının dağılmış parçaları ise iyi niyetli vatandaşlar tarafından yanlış yerleştiriliyor. Doğanay, mezarların bir takım elbise gibi olduğunu belirterek, “Bir kitabe varsa, baş taşına sığmayan ayak taşında tamamlanır. Bakıyorsunuz mezarın baş taşı erkek, ayak taşı kadın. Tamir sırasında yanlış yerleştirilmiş.” diyor. Doğanay, Üsküdar’daki büyük sandukalı bir bayan mezar taşının üzerine sarık konulduğuna ve bazı mezar taşlarının ters yerleştirildiğine de şahit olmuş. Mezarlıklarda bekçi sayısını artırarak güvenlik sorununun çözülebileceğini düşünen Doğanay, taşların kayıt altına alınması gerektiğini vurguluyor. “En azından çalınsa bile elimizde bir belgemiz olur.” diyor.

Mezar bekçileri korunmaya muhtaç

İstanbul’daki 204 mezarlıktan sadece 170’inin bekçisi var. Sayılarının yetersiz olması nedeniyle bazı yerlerde bir görevli birbirine yakın iki mezarlığa birden bakıyor. Bir kulübede görev yapan korucu, mezarlıkta yatanların kayıtlarını tutuyor ve cenaze sahiplerine defin yerlerini gösteriyor. Bekçiler mesai saatleri içinde çalışıyor. Bu nedenle geceleri mezarlıklarda kaçırma işlemleri daha fazla oluyor. Suçlular ancak emniyet görevlilerinin kontrolü ile yakalanabiliyor.

Yasaya göre saat 17’den sonra mezarlıklara girmek yasak. Fakat güvenlik önlemlerinin yetersizliği nedeniyle buna mani olunamıyor. Mesela, Karacaahmet Mezarlığı’nın genişliği 650 dönüm. Böylesi geniş mezarlıklarda bir bekçi yetersiz kalıyor. Sonuç olarak mezarlıklar tinercilerin, bağımlıların işgaline uğruyor. Taşçı esnafın yaptığı ruhsatsız mezarların önüne geçilemiyor. Mezarlıklar Müdürü Adem Avcı, kabristanda görev yapan bekçilerin tinercilerden zaman zaman dayak yediklerini ve korunmaya muhtaç olduklarını söylüyor.

Geniş bir alana yayılan mezarlıklarda yetersiz bir kadroyla güvenlik sağlanamadığı için bu sene güvenlik ihalesine başvurulduğunu söyleyen Avcı, mart ayında sonuçlanacak ihaleden sonra önlemlerin artacağını belirtiyor. Hemen uygulamaya geçilirse önümüzdeki aydan itibaren kabirleri mobil, seyyar ve sabit bekçiler koruyacak. Diğer bir önlem ise, giriş çıkışları kontrol altına almak. Bu amaçla duvarlar yükseltilecek ve belli bir saatten sonra kimse içeri alınmayacak. Eyüp Sultan gibi mezarlıklarda bu tür uygulamanın mümkün olmadığını hatırlatan Adem Avcı, bu projelerle hem ziyarete gelen insanların tinerci, sucu, okuyucu tarafından rahatsız edilmesini hem de mezar taşı hırsızlığını önlemeyi hedefliyor.

Tarihi kabristanları tahrip edenler arasında ruhsatsız mezar açanlar da var. Bazı iddialara göre, bu kişiler önce mezar taşlarını talan ediyor, tepkiyle karşılaşmazlarsa taşları ortadan kaldırıyor. Bir süre sonra gazeteye bir yakınlarının mezar tapusunu kaybettiklerine dair ilân veriyor ve yasa dışı yolla tapu alıp mezar yerini başkasına satıyorlar. Adem Avcı’ya göre, ilân vererek mezar yeri kullanım belgesi almak mümkün değil.

“Mezarlıklar Müdürlüğü Yönetmeliği’ne göre, definden sonra beş yıl içinde mezar yeri kullanım belgesi alma zorunluluğu var. Bu alınmadığı takdirde kullanım hakkı Büyükşehir Belediyesi’ne geçer. Vatandaşın mezar yerine defin yapabilmesi için buranın kendisine ait olduğunu ispatlaması gerekir.” diyen Avcı, bazı taşçı esnafının yaptığı ruhsatsız mezarları tespit ettiklerinde görevlilerin bu mezarları oradan kaldırdığını ifade ediyor.

Mezarlarda gecekondu istilası

Gecekondu mantığıyla yapılan kaçak mezarlar bir yana, gerçek gecekondular da mezar alanlarını işgal ediyor. Mezarlıkların ortasına gecekondu yapıldığını söyleyen Adem Avcı, Eyüp Sultan’da 30, Çengelköy Mezarlığı’nda ise iki gecekondunun bulunduğunu ve en kısa zamanda kaçak konutların yıkılacağını belirtiyor. Tarihi dokunun yok edilmesine göz yummak istemediklerini ifade eden Avcı, taşlar için açık hava müzesi yapmayı planlıyor.

“O kadar çok tarihi mezar var ki, hangisi nerede onu bile tespit edemiyoruz.” diyen Avcı, bu çalışmayı hayata geçirmek için envanter çıkaracaklarını ve şimdiye kadar yapılan bireysel çalışmalardan faydalanmak istediklerini vurguluyor. Henüz fikir aşamasındaki projede kararlar netleşmemiş. Altı aydır görev başında olan Avcı, şimdiye kadar neden böyle çalışmaların yapılmadığını anlamakta zorluk çektiğini de sözlerine ekliyor.


İşlemler

Bilgi

2 responses

16 04 2009
konut projeleri

Güzel ve yararlı bir site olmus

12 08 2010
Guvenlik Elbiseleri

güzel bir site. teşekkürler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s




%d blogcu bunu beğendi: